با وجود اینکه حدود ۴۰ ساعت از اعلام آتشبس بین ایران و امریکا و شرکایشان میگذرد، تحولاتی که بلافاصله پس از آن رخ داده، نگرانیها از دوام و نتیجهبخش بودن این آتشبس شکننده را افزایش داده است.
بامداد چهارشنبه به وقت تهران، ساعتی پیش از اتمام مهلت اولتیماتوم دانلد ترامپ مبنی بر حملهی گسترده به زیرساختهای ایران، تلاشها برای توقف جنگ به ثمر نشست و با ابتکار عمل دولت پاکستان، آتشبس موقتی به مدت دو هفته برای آغاز مذاکرات پایان جنگ در اسلامآباد از سوی طرفین به رسمیت شناخته شد. پس از اعلام اولیهی ترامپ، متن مشترکی توسط او و عراقچی، وزیر امور خارجه ایران منتشر شد که ضمن قبول آتشبس، جزییات اندکی از توافق طرفین منعکس میکرد: گفتگو بر سر شروط ۱۵گانه امریکا و شروط ۱۰گانه ایران، توقف حملات و بازگشایی محدود تنگه هرمز زیر نظر نیروهای مسلح ایران. نخستوزیر پاکستان نیز آغاز فوری آتشبس را اعلام کرد و طرفین را برای گفتگو به اسلامآباد دعوت کرد. اما ساعاتی بعد، نخستین اختلافات بر سر این آتشبس که به نظر میرسد با شتابزدگی حاصل شده است، بروز کرد.
حملات سنگین اسراییل به لبنان در روز چهارشنبه، که منجر به کشته شدن بیش از ۳۵۰ نفر و جراحت بیش از ۱۲۰۰ نفر شده است، زمینهی آغازین اختلافات را موجب شد. امریکا که اعلام آتشبس را علاوه بر دولت خود، از طرف اسراییل و کشورهای حاشیهی جنوبی خلیج فارس پذیرفته بود، اعلام کرد توقف حملات در لبنان جزو شرایط آتشبس نبوده است. طرف ایرانی به این حملات اعتراض کرد و برخلاف طر امریکایی، آن را نقض جدی آتشبس قلمداد کرد. جی. دی. ونس معاون اول رییس جمهور امریکا در اظهارنظری عجیب، این اختلاف را ناشی از ضعف زبان انگلیسی محمدباقر قالیباف (که به نظر گفته میشود ریاست هیات مذاکرهکننده ایرانی را به عهده خواهد داشت) ارزیابی کرد. گفتنی است که در هفتههای گذشته، توییتهای اکانت قالیباف در شبکهی ایکس بابت لحن و ادبیات پیامهایی که به انگلیس منتشر میکرد مورد توجه قرار گرفته بود، ادبیاتی که مشخص بود با تسلط خوبی به زبان انگلیسی و فرهنگ امریکایی نوشته شده بود.
مقامات پلندپایهی ایرانی، مانند رییسجمهور، وزیر خارجه و قالیباف، روز گذشته و امروز بر بیمعنا بودن مذاکرات صلح در صورت عدمتوقف حملات در لبنان تاکید کردهاند، اما طرف امریکایی تا امروز از اظهارنظر صریح در این مورد خودداری کرده است. این اختلاف در شرایطی صورت گرفته است که در اعلام رسمی آغاز آتشبس توسط نخستوزیر پاکستان، مشخصا به لبنان اشاره شده بود.
اما تمام اختلافات طرفین دربارهی آتشبس به لبنان محدود نمیشود. متن مختصر و گنگ منتشر شده در اعلام آتشبس، اختلافات دیگری را موجب شده است: این که شروط طرفین که در مذاکرات مورد بررسی قرار خواهد گرفت چیست؟ هفتهها پیش و در میانهی جنگ اخیر، پس از فشار امریکا به جمهوری اسلامی ایران برای از سر گیری دور دیگری از مذاکرات برای پایان بردن جنگ، رسانهها از اعلام ۱۵ شرط از سوی امریکا گفتند. این شروط تا امروز به طور رسمی منتشر نشده است اما گمانهزنی که از سوی رسانهها منتشر شده است با اظهارات مقامات امریکایی درباره اهدافشان از آغاز جنگ همخوانی داشت. مواردی مانند غنیسازی اورانیوم، محدودیتهای موشکی، توقف حمایت از گروههای منطقهای و بازگشایی تنگهی هرمز از جملهی این موارد ارزیابی میشوند. از سوی دیگر، شورای عالی امنیت ملی پس از اینکه عباس عراقچی به نمایندگی از این نهاد پذیرش آتشبس موقت را اعلام کرد، بیانیهای مفصل و شدیداللحن منتشر کرد که در آن به شروط دهگانهی ایران اشاره شده است: "عدم تجاوز، استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز، پذیرش غنیسازی، رفع همه تحریمهای اولیه و ثانویه، خاتمه تمامی قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام، پرداخت خسارت ایران، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه و توقف جنگ در همه جبهه ها از جمله علیه لبنان". انتشار این موارد از سوی ایران، واکنشهای متفاوتی را در امریکا برانگیخت.
اظهارات ضد و نقیض ترامپ درباره وضعیت جنگ و آتشبس با ایران، در کنار نحوهی آغاز و پیشبرد جنگ، موجب انتقادات شدیدی از ترامپ در داخل امریکا شده است. این انتقادات که پس از تهدید او به بازگرداندن ایران به عصر حجر و تخریب گستردهی زیرساختهای ایران به اوج رسیده بود، پس از اعلام آتشبس موقت چندان فروکش نکرد. بخشی از این انتقادات معطوف به زمینه و شروط مذاکرات آتشبس شده است. دانلد ترامپ امروز خبرگزاریهای سیانان و نیویورکتایمز را به نشر اکاذیب دربارهی شروط ۱۰گانهی ایران متهم کرد.
نگاهی به گزارشهای این دو رسانه نشان میدهد آنچه ترامپ اخبار دروغین و ساختگی خوانده است، انتشار مواردی از شروط دهگانهی ایران در رسانههای امریکایی است، شروطی که پیشتر به طور رسمی توسط شورای عالی امنیت ملی ایران منتشر شده بود. این در حالی است که انتشار رسمی این موارد بلافاصله پس از اعلام آتشبس، با واکنشی از سوی ترامپ مواجه نشده بود.
از دیگر مسایل بحثبرانگیز، واکنش مثبت ترامپ به احتمال دریافت مبالغی از طرف ایران برای عبور دادن کشتیها از تنگهی هرمز بود، واکنشی که نشان از توافقی معنادار بین طرفین دربارهی تنگه هرمز به عنوان یکی از مناقشهبرانگیزترین مسایل مورد اختلاف دارد. با این وجود، ایران در واکنش به حملات صورت گرفته در لبنان، عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را در روز گذشته و امروز، به مانند دورهی جنگ، متوقف کرده است. این موضوع اگر چه میتواند مورد دیگری از نقض این آتشبس شکننده قلمداد شود، اما تا اکنون با واکنش جدی از سوی امریکا مواجه نشده است.
صبح چهارشنبه حملاتی نیز به جزایر ایرانی سیری و لاوان صورت گرفت. بررسیهای کارشناسان نظامی نشان میدهد این حملات از سوی امارات متحده عربی صورت گرفته است، کشوری که در طول جنگ ضربات شدیدی از طرف نیروهای مسلح ایرانی متحمل شد و امریکا اعلام کرده است که در میان دولتهایی است که از طرف امریکا در مذاکرات آتشبس نمایندگی میشود. علاوه بر این، پرواز یک پهباد دشمن در آسمان ایران نیز از مسایل دیگری بود که از سوی ایران به عنوان نقض آتشبس موقت به نخستوزیر پاکستان اعلام شد. باید دید آیا با وجود اختلافات و تحولاتی که به آن اشاره شده، تلاشهای صورت گرفته برای توقف جنگ و حل مساله از طریق گفتگوی طرفین پایدار خواهد بود یا نه.